Miejscowości naszej gminy – CHRONÓW

Jeśli na wakacje nie wyjedziemy w dalekie kraje, to nic straconego – możemy rozpocząć zwiedzanie świata od najbliższej okolicy, która jest niezwykle bogata w historię, wyjątkowe zakątki i zabytkowe miejsca. Dziś zapraszamy do zwiedzenia jednej z najmniejszych miejscowości naszej gminy – Chronowa. By  zachęcić Was do odwiedzenia tej urokliwej miejscowości, jeden z jej mieszkańców – Grzegorz Gicala, przygotował dla Was informacje o historii Chronowa.
Zapraszamy na wędrówkę.

chronów

Historia,  etymologia nazwy i hipotezy powstania nazwy “Chronów” 

Na temat powstania tej nazwy własnej prezentują się różne stanowiska. Jedno z nich, według autora książki pt. „ Chronów wieś ongiś szlachecka” Stanisława Nabielca jest najbardziej prawdopodobne. Zakłada, iż nazwa wsi pochodzi z tego samego źródłosłowu co imię Chrona – osadnika, prawdopodobnie z wielkomorawskiego lub czeskiego obszaru językowego, który w wyniku ekspansji politycznych osiedlił się na terenach dzisiejszego Chronowa. W założeniu tutaj swojej osady nie były dla niego bez znaczenia korzystne warunki przyrodnicze tzn. żyzne połacie gleb, bliski dostęp do wody i lasów zapewniających pożywienie i materiał budowlany. Za tak daleko idącą wstecz, bo przypadającą na okres wczesnego średniowiecza a najpóźniej na wiek IX lub X, metryką Chronowa przemawiają argumenty takie jak ten, że wszystkie osady o podobnej nazwie pochodzą mniej więcej z tego samego okresu czasowego.
Druga hipoteza, znacznie trudniejsza do weryfikacji, z braku dowodów w formie pisanej, mówi o tym, że nazwa Chronowa pochodzi od okolicznych lasów jako miejsca schronienia ówczesnej ludności, podczas najazdów tatarskich.
Następny przekaz, również nie znajdujący głębszego odzwierciedlenia w tekstach źródłowych, przypisuje powstanie nazwy naszej miejscowości braciom- niejakim Chronowskim – domniemanym właścicielom dóbr rycerskich na tym terenie. Tymczasem według późniejszych źródeł było zupełnie odwrotnie to oni -jako szlachta zagrodowa zapożyczyli nazwę istniejącej już wsi na swoje rodowe nazwisko. 
Spośród wielu przypuszczeń wyłania się jeszcze jedna ludowa historia. Według niej- Chronów założyli królowie osiedlając tutaj szlachtę w celu sprawowania dozoru nad towarami przejeżdżających pobliskim szlakiem handlowym kupców oraz zapobiegania grabieżom.

chronów

Chronów szlachecki

Okoliczności, w jakich szlachta, głównie ród Gryfów Świebodziców związał swoje losy z dziejami Chronowa nie są do końca znane. Jedyną próbę wyjaśnienia tych okoliczności ich przybycia podjął znawca bocheńszczyzny – Stanisław Fisher. Przypuszcza on, w oparciu zresztą o bardzo bogaty materiał źródłowy (między innym w oparciu o księgi sądowe z przełomu XIV i XV w.), że jeden z możnych Gryfitów pojechał na wyprawę krzyżową i przez długi czas z niej nie wracał. Rodzina uznała go za zaginionego, z tego względu nie został uwzględniony przy podziale majątku. Po nieoczekiwanym jego powrocie, kiedy nie zastał ani majątku ani rodziny jeden z braci przekazał mu skrawek ziemi – miał nim być właśnie Chronów. W dokumencie „Liber beneficorum” Jana Długosza odnajdujemy informację, że ok. roku 1470r. w Chronowie mieszkała bezkmieciowa szlachta z możnego rodu Gryfów. Wielu z nich szczyciło się z noszenia nazwiska tego rodu linii małopolskiej. Warto wspomnieć, że chronowskiej szlachty nie ominęły również spory dotyczące przywłaszczania sobie tytułów szlacheckich. W wieku XV Gryfici z Chronowa przyjęli wspólne nazwisko rodowe i w późniejszych przekazach występują pod nazwą Chronowscy Herbu Gryf.

chronów

Lata przemian

Od 1772 roku Chronów, wraz z całą Galicją  znalazł się pod zaborem austriackim. Zmiana przynależności państwowej początkowo nie wpłynęła na życie społeczne, które umiejscowione na starym, a wciąż żywym szlaku handlowym pomiędzy ziemią krakowską a Węgrami koncentrowało się w karczmach. A było ich co najmniej pięć, żyjących właśnie z obsługi kupców. To w nich  wymieniano poglądy, docierano do informacji z dalekiego świata, dobijano targów a przy tym nie brakowało hucznych zabaw zakrapianych mocniejszymi trunkami.
Ponadto wieś nadal pozostawała w zasadzie zaściankiem szlacheckim w rękach 5 rodzin szlacheckich.  Gospodarstw kmiecych –  rolniczych w zasadzie nie było.
W XIX w. sytuacja uległą zasadniczej zmianie. Po uwłaszczeniu chłopi miejscowi i okoliczni zaczęli wykupywać grunty z rąk ziemiańskich, stając się z czasem podstawową warstwą ludności Chronowa.  
Chronowa nie ominęły klęski żywiołowe- powodzie, siarczyste mrozy, a latem katastrofalne w skutkach susze. W efekcie nich Chronów stanął w obliczu wielkiego głodu a także epidemii cholery i tyfusu. W ostatecznym rachunku zmarło wówczas 146 osób, co stanowiło 1/3 mieszkańców wsi. A miało to miejsce w 19 wieku.
Następstwem wyzysku chłopów były żywiołowe wystąpienia antyfeudalne. Chronów 22 lutego 1846 roku stał się terenem krwawych wystąpień. Mieszkańcy wsi zachowali jednak bierną postawę wobec ówczesnych wydarzeń, a grupy rabunkowe przychodziły z sąsiednich wiosek.
Epilogiem tamtych dni było uwłaszczenie chłopów. Po tych zdarzeniach, również wiosna ludów nie odbiła swojego śladu na mieszkańcach Chronowa. Po początkowym zacofaniu ludności, stopniowo zaczyna się powolny wzrost gospodarczy. Niewątpliwie ogromną rolę odegrał w tym kościół i duchowieństwo. Mieszkańcy mogli im zawdzięczać również rozwój na płaszczyźnie światopoglądowej. Ponadto bliskość polskich centrów kulturowych – takich jak Kraków, Bochnia, Lipnica, Nowy Sącz – sprawiała, iż bardzo szybko docierały tu wszelkie nowinki i informacje o ważnych wydarzeniach politycznych. Ludność wiejska, korzystajaca z nowoczesnych elementów życia społecznego takich jak szkoła, straż pożarna, samorząd wiejski, szybko się emancypowała, sporo osób robiło kariery w nauce, sztuce, administracji austriackiej.  
Chronów włączał się do obchodów ważnych wydarzeń narodowych. Godny podkreślenia jest udział wioski w obchodach 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem, upamiętnione postawieniem i poświeceniem w lipcu 1910r. krzyża grunwaldzkiego na skrzyżowaniu dróg „Na stawach”.
  We wspomnianym rozwoju przeszkodziła I wojna światowa. Nie przyniosła jednak strat materialnych, poza rabunkami. Nie obyło się jednak bez ofiar w ludziach. Zginęło ok. 16 żołnierzy, jeden oficer a wielu trafiło do niewoli. Po latach przemian i przyszedł czas na niepodległość. Mieszkańcy wsi zrozumieli wówczas, że muszą dbać o swoją małą ojczyznę i rozwijać poczucie patriotyzmu. Szczególny temu wyraz dawali podczas okupacji niemieckiej, a wyrazistym tego przejawem było utworzenie w 1944 roku chronowskiej drużyny AK, która zrzeszała w swoich szeregach 20 zorganizowanych i wojskowo wyszkolonych członków. Istotny i zasługujący na pochwałę jest fakt, że nie odnotowano w Chronowie celowej współpracy z okupantem. Na terenie wsi prowadzono również tajne nauczanie.
Bilans strat biologicznych:
-6 osób zginęło w bezpośrednich starciach ;
-6 osiedliło się na stałe w Anglii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.
Straty materialne:
-Zagrabione dwa dzwony kościelne;
-Jeden spalony dom.
Istnieje oczywiście jeszcze jeden rodzaj strat są to straty moralne w żaden sposób nie wymierne.
Po latach okupacyjnych ludność nadal żyła głównie z pracy na roli, mając w posiadaniu gospodarstwa rolne niewspółmiernie większe w stosunku teraźniejszych. Dawały im one korzyści w postaci pożywienia, a także produktów które mogli sprzedać. 

Parafia i kościół na kartach historii

Jedynym łącznikiem przeszłości z teraźniejszością, jak pisze Stanisław Nabielec, jest stary, bo liczący ponad 300 lat kościółek. Wiadomo też o dwóch wcześniejszych kościołach. Pierwszy z nich miał spłonąć, a drugi uległ naturalnemu zniszczeniu. Zatem samo rodzi się pytanie – kto i kiedy zapoczątkował budowę pierwszej świątyni na terenie Chronowa, a tym samym fundował parafię? Aby  na nie odpowiedzieć należy zagłębić się w relację z kościołem staro-wiśnickim a wspomnianym rodem Gryfitów, który w XIV wieku utracił łączność z tym ośrodkiem administracyjno – parafialnym. Gryfici pozostający w Chronowie odczuli potrzebę wybudowania własnego kościoła a miało to miejsce w latach 1375-1397r.
Obecna świątynia wzniesiona została w 1685 roku.

kościół w Chronowie

Bądź pierwszym który skomentuje

Dodaj komentarz